Erik Scherder: ‘Niet bewegen is op den duur fnuikend voor de hersenen’

Is lopen slechts lichaamsbeweging? Integendeel! Hardlopen in al zijn variaties houdt niet alleen ons lijf maar ook het brein in conditie. Alleen: we bewegen steeds minder. En dus worden de hersenen te weinig getraind. Dat kan zich op latere leeftijd wreken.

Erik_Scherder wikipedia

Door: Marco Knippen, foto: Wikipedia Jesse Meijers

Het hart van prof. dr. Erik Scherder huilt geregeld. Dan ziet de hoogleraar klinische neuropsychologie aan de VU in Amsterdam én bewegingswetenschappen aan de Rijksuniversiteit Groningen de misstanden in de verpleeghuizen, en signaleert hij de achteruitgang in het basisonderwijs: bewegen is er tot bijzaak gedegradeerd. ,,Dat snijdt me door de ziel.’’

,,Niet bewegen is op den duur fnuikend voor de hersenen’’, doceert de wetenschapper, die bekendheid verwierf door zijn optredens in De Wereld Draait Door. Want bij hersenen geldt het principe: use it or lose it.’’

Hardlopen is derhalve een rijkdom, benadrukt Scherder. ,,Motorische systemen zijn immers hetzelfde als de cognitieve systemen. Mijn boodschap luidt daarom: begin al op jonge leeftijd voldoende te bewegen.’’ Sterker, in de eerste 25 levensjaren kunnen er reserves voor later worden opgebouwd, aldus Scherder. ,,Je investeert als het ware in je eigen toekomst. En zoveel tijd vergt het niet. Al bij twintig minuten optimaal bewegen wordt er optimaal resultaat geboekt. Door te sporten versterk je de verbindingen in dat gebied. Dat geeft een buffer tegen aftakeling, want juist die zogeheten prefrontale lob gaat bij ouderen als eerste achteruit.’’

Een tweede belangrijke is dat beweging een gunstig effect geeft op de neurotrofines in het brein – de ’voedingsstoffen’ waardoor onze chemische huishouding beter functioneert.
Deze inzichten zijn niet nieuw, maar worden wel steeds duidelijker – onder wetenschappers althans, veel minder bij het grote publiek, dat hardlopen bijvoorbeeld nog altijd koppelt aan het slankheidideaal. ,,Lichaamsbeweging is bovenal een manier om je brein in conditie te brengen’’, schreef John Ratey, hoogleraar psychiatrie op Harvard, reeds in zijn boek ’Fit!’. ,,Spieren kweken, calorieën verbranden, hart en longen versterken: het zijn eigenlijk maar bijverschijnselen.’’

Ook Ratey stelt dus: door te bewegen kun je je brein positief beïnvloeden. Beweging verbetert je leervermogen en geheugen, en blijkt heilzaam bij psychische klachten als stress, verslaving en depressiviteit. Zo is inmiddels voor depressie omstandig aangetoond dat running therapy een effectieve behandeling is. Kinderen die op de basisschool extra lichamelijke inspanning verrichtten, lieten betere schoolprestaties zien dan vergelijkbare klasgenootjes die alleen de standaard gymlessen volgden. ,,Dat waren bescheiden bewegingsprogramma’s’’, schetst Scherder. ,,Rond een half uur extra bewegen per dag gaf al een significante verbetering. De aandacht en concentratie bij deze leerlingen namen toe.’’

Hardlopen als remedie – het moet de honderdduizenden Nederlanders die dagelijks hun hardloopschoenen aantrekken als muziek (dat heeft overigens eveneens een gunstig effect op het brein) klinken. Toch is er ook de waarschuwing: ,,Overdrijf niet. Een marathon lopen valt bijvoorbeeld niet onder een actieve leefstijl. Matig intensief is de leidraad: een half uur per dag, zeven dagen per week – zonder een verzuimdag.’’

Het is, zo bezweert Scherder nogmaals, niet de bedoeling om over je fysieke grenzen heen te gaan. ,,Het gunstige effect valt dan weer weg. De opwaartse curve buigt dan weer naar beneden af. Dus lopen is prima, maar je moet niet jezelf voorbij willen hollen.’’

Scherder snapt niettemin dat menigeen sportieve verlangens koestert. ,,Hardlopen heeft een verslavend karakter, het geeft een kick. Vaak wil men daarom meer, laat iemand zich nauwelijks meer temperen. Maar weet: meer is lang niet altijd beter of verantwoord. Niet voor niets luidt het adagium: luister naar je lichaam. Het gaat om doseren, om de juiste balans zien te vinden.’’

Ondanks het ideaalplaatje: het is trouwens nooit té laat om te beginnen met bewegen, zegt Scherder geruststellend, die als beginzestiger zelf dagelijks naar zijn werk fietst, de trap steevast verkiest boven de roltrap en die een aangepast bureau heeft met een stoel die uit een zadel en trappers bestaat. ,,Ook wie de 25 al ruimschoots is gepasseerd en dan pas het structureel sporten of bewegen ontdekt, verbetert daarmee nog zijn conditie, gezondheid, stemming. En vermindert het risico op dementie, de aftakelingsziekte die zoveel mensen beangstigt.’’

Beantwoord

Het is toegestaan de volgende HTML tags en attributes te gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>