Het uitblijven van de menstruatie: De oorzaken en is meer eten de oplossing?

Atletes krijgen nogal eens te maken met een onregelmatige menstruatiecyclus. De menstruatie kan onregelmatig voorkomen of zelfs geheel verdwijnen. De oorzaak van deze onregelmatigheden ligt vaak in een verstoord eetpatroon, een belastend trainingsprogramma of een combinatie van beide. Dit proces is mogelijk omkeerbaar, blijkt uit recent onderzoek.

Vrouwen EC 10000m Pravets foto losse Veter IMG_6044

Door: Miriam van Reijen

De oorzaken
Een regelmatige menstruatiecyclus is het gevolg van een serie hormonale processen in het lichaam. Wanneer er een verandering optreedt in de afgifte van de geslachtshormonen, dan kan dit gevolgen hebben voor de menstruatie. In perioden van lichamelijke of geestelijke stress is er bijvoorbeeld een verhoging van de stresshormonen (onder andere cortisol). Dit zorgt voor een daling van de geslachtshormonen en kan zorgen voor een verandering van de cyclus.

Gewichtsverlies en eetstoornissen
Twee andere oorzaken van een onregelmatige menstruatiecyclus zijn extreem gewichtsverlies en de daarmee gepaard gaande verlaging van het vetpercentage. Beide zorgen voor een verlaagde afgifte van de schildklierhormonen en een toename van de stresshormonen, met als gevolg een verminderde afgifte van de geslachtshormonen. Zet deze daling zich gedurende een langere periode voort, dan kan krijgt het lichaam niet langer een signaal om de menstruatie in gang te zetten.

Intensieve training
Ook atletes met een normale energie-inname en een gezond gewicht kunnen te maken krijgen met veranderingen in de menstruatiecyclus. Dit heeft vooral te maken met de toename in stresshormonen als gevolg van intensieve training. Het lichaam signaleert als het ware dat er geen veilige (want stressvolle) omgeving is om een kind te krijgen en de menstruatie vindt hierdoor niet of onregelmatig plaats. Vooral periodes met (snel) toegenomen belasting kunnen zorgen voor deze vorm van menstruele onregelmatigheden.

Gebruik van anabolen
Tenslotte kan het gebruik van anabolen zorgen voor menstruatieproblemen. De mannelijke geslachtshormonen verstoren de vrouwelijke balans en zorgen zo voor de verstoring van de menstruatiecyclus.

Een tekort aan energie
In een recente studie werden 73 goedgetrainde atletes uit verschillende takken van sport (18 roeisters, 12 zwemsters, 27 balletdansers en 15 triatleten) gedurende negen maanden gevolgd. De bedoeling was de atletes te voorzien in een gezond eetpatroon. Alle atletes hadden de afgelopen 12 maanden een onregelmatige menstruatiecyclus, trainden minimaal 4 keer per week en gebruikten geen hormonale anticonceptie. Uiteindelijk was de data van 52 atleten na 9 maanden compleet. Met behulp van een vragenlijst werd in kaart gebracht hoe de menstruatiecyclus bij de atletes zich had ontwikkeld. Ook werd er uitgebreid gekeken naar de sportbelasting en de inname van energie. Tenslotte werd er bloed afgenomen, werden de meisjes gewogen en gemeten en werd het rustmetabolisme gemeten met behulp van gasanalyse.

Om te bepalen hoeveel energie de meisjes nodig hadden en nu innamen, droegen ze gedurende drie dagen een hartslagmeter. Op basis hiervan werd hun energieverbruik geschat. Ook werd de atletes gevraagd om een week lang een eetdagboek bij te houden met behulp van foto’s. Elk voedingsmiddel dat ze aten moest worden gefotografeerd en beschreven. Een voedingsdeskundige analyseerde de voeding en adviseerde de atletes vervolgens over mogelijke verbeteringen. De atletes kregen een dieet voorgeschreven dat voorzag in 2500 tot 3500 kcal, afhankelijk van de belasting. Hiervan kwam 60% uit koolhydraten, 25-30% uit vet en 16-18% uit eiwit. In onderstaande tabel zie je een aantal karakteristieken van de atletes. De balletdansers werden als een aparte categorie beschouwd.

menstruatie uitblijven

Herstel
Van de ballerina’s hadden er 16 aan het begin van de studie te maken met oligomenorroe. De onderzoekers definieerde deze toestand als een afwezigheid van de menstruatie voor ten minste 35 dagen. Ook was er bij 5 danseressen sprake van amenorrhoea. Dit werd gedefinieerd als het uitblijven van het begin van de menstruatie op 15-jarige leeftijd. Bij de andere atletes ging het om 26 (oligomenorroe) en 5 (amenorrhoea). Na negen maanden hadden 3 ballerina’s en 7 atletes een normale menstruatie. Opvallend is dat er bij de atletes wel sprake was van een toename in energie-inname, maar dat het gewicht gedurende de 9 maanden gelijk bleef. Het herstel van de menstruatiecyclus werd dus niet bereikt door enkel een gewichtstoename. De bloedanalyses lieten zien dat er sprake was van een aanzienlijke stijging in het hormoon LH in alle deelneemsters. De atletes die een regelmatige menstruatiecyclus ontwikkelden in de loop van de 9 maanden, hadden gemiddeld een hogere LH-waarde. Bij de ballerina’s, die aan het begin van de studie gemiddeld een lagere BMI hadden dan de atletes, was er wel sprake van een toename in gewicht en een verhoging van vetpercentage. De onderzoekers verwachten, op basis van andere studies, dat het herstel van de menstruatiecyclus bij deze groep wellicht langer nodig had dan de 9 maanden van het onderzoek.

Conclusie
Door een toename in energie-inname tot het niveau van het energieverbruik, kan een onregelmatige menstruatiecyclus bij sporters zich herstellen. Dit hoeft niet altijd gepaard te gaan met een toename in gewicht. Het lijkt bovendien niet altijd noodzakelijk de trainingsbelasting aan te passen. Dit is wellicht alleen nodig voor atletes die ook met een adequate energie-inname geen herstel van de menstruatiecyclus zien.

Bron:
Lagowska K et al 2014. Nine-months nutritiona intervention improves restoration of menses in young female ahtletes and ballet dancers. J of Int Soc of Sports Nutr. 11:51

Beantwoord

Het is toegestaan de volgende HTML tags en attributes te gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

  • “Bij de ballerina’s, die aan het begin van de studie gemiddeld een lagere BMI hadden dan de atletes, was er wel sprake van een toename in gewicht en een verhoging van vetpercentage”

    Van 18,7% naar 18,3% is een toename?

  • BMI is niet echt wetenschappelijk he? Identieke proporties bij een korter persoon levert een lager BMI op. Dit komt doordat BMI er van uitgaat dat iemand die 2x zo lang is, maar 4x zoveel weegt. Dit zijn geen getallen die je in de praktijk vaak tegen komt, dus het valt niet zo op. Maar iemand die 10% langer is, met identieke proporties, weegt tot echt 33% meer ipv 21%. We zijn namelijk 3D, hebben geen vaste dikte bij een 2D profiel.

    Ik heb eens een artikel gelezen over culturen waar het verlies van de menstruatie geassocieerd werd met het bereiken van een hoge mate van spirituele puurheid. En ja, vasten. Zonder dat dat overigens leidde tot lager lichaamsgewicht. Maar dat is een heel ander verhaal, en zonder extreem gedegen inlezen iedereen af te raden.