Wat is vermoeidheid nu precies, en is het trainbaar?

07-12-2013 European Cross Country Championships Belgrado Servie Atletiek   Foto: Kees Nouws -

Vermoeidheid kan worden gedefinieerd als “een staat van lichaam en geest waarbij een persoon zich verminderd in staat voelt activiteiten te ondernemen en zich slaperig voelt”. In 2004 stelde de bekende Åstrand dat de term ‘vermoeidheid’ eigenlijk vermeden moet worden, omdat de verschillende mechanismen die vermoeidheid kunnen veroorzaken divers en complex zijn.
Er zijn twee oorzaken te noemen voor afname van het vermogen om kracht te leveren tijdens lichamelijke inspanning: centrale en lokale (perifere) vermoeidheid.

door Marjolein Stegeman

Vermoeide hersenen?
Door vermoeidheid in het centrale zenuwstelsel kunnen zij spieren minder goed activeren, hoewel de spieren daar nog wel toe in staat zouden zijn. Er zijn zowel fysiologische als psychische factoren die een invloed hebben op centrale vermoeidheid.

De fysiologie als theorie
De hersenen reguleren vele lichaamsprocessen. De spierprikkeling (vuren van motoneuronen) bij (langdurende) maximale spiercontracties vermindert en verloopt trager, dit verloopt tegelijk met krachtsverlies. Als de lichaamstemperatuur te veel stijgt wordt de circulatie te overbelast. Als de grenzen van een biologisch evenwicht oftewel de ‘homeostase’ worden overschreden remmen bepaalde gebieden in de hersenen de activiteit. Er spelen ook bepaalde neurotransmitters een rol. Door splitsing van aminozuurketens (eiwitten) in de spieren komen aminozuren vrij, sommige aminozuren worden omgezet in de hersenen, zoals de transmitter serotonine die significant stijgt bij het naderen van opgeven.

Mentale invloed
Hogere hersenfuncties zoals motivatie, mentale hardheid – ‘wil’ en het ‘gevoel’ van de effort zijn sensorische boodschappen die invloed hebben op de motorische controlecentra in de hersenen. Sporters zijn in staat om een taak langer vol te houden omdat hun ‘sense of effort’ lager is dan van een ongetrainde, de invloed van motivatie en aanmoedigingen is echter wel minder groot tot maximale uitputting is bereikt.

Figuur 1 Sense of effort (y-as) tegen het vermogen (x-as) uitgezet

Perifere vermoeidheid
Spiervermoeidheid is een 2e oorzaak voor vermoeidheid. Zoals je je kunt voorstellen zijn daar verschillende factoren die een rol spelen; circulatie, energievoorziening, aanspanning/activatie, maar ook vocht- en mineralentekorten zijn van invloed.
Bij intensieve inspanning daalt de CP concentratie, als dit bijna verbruikt is daalt ook de concentratie ATP. Dit correleert met vermoeidheid (probeer maar eens 1 minuut maximaal te sprinten). Er is geen relatie met spierglycogeen, maar wel daalt het vermogen dat geleverd kan worden.

Lactaat als oorzaak van vermoeidheid?
De traditionele boosdoener voor vermoeidheid verzuring is ‘lactaat’. Lactaat wordt geproduceerd als bijproduct tijdens anaerobe energielevering. Lactaat en ervaren vermoeidheid verlopen parallel aan elkaar, toch is er geen causale relatie, lactaat en H+ lijken het lichaam zelfs te beschermen. Bij sporters bestaat echter ook geen duidelijke correlatie tussen ervaren vermoeidheid en de concentratie lactaat in het bloed. Een factor die wel van invloed lijkt is de H+ concentratie in de cellen, deze prikkelt zenuwcellen en is van invloed op centrale vermoeidheid.

Samenvattend
De term ‘vermoeidheid’ is dus een verzamelterm voor veel lichaamsprocessen die nauw met elkaar in verbinding staan. Zowel centrale als perifere vermoeidheid worden door vele factoren beïnvloed en beïnvloeden elkaar onderling ook weer. Vermoeidheid is dan ook op vele manieren ‘trainbaar’.

Beantwoord

Het is toegestaan de volgende HTML tags en attributes te gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>