Expert Anton Engels: ‘Hielspoor? What’s in a name?’

We hebben fysiotherapeut Anton Engels, een van onze experts, gevraagd in te gaan op een van de meest voorkomende blessures bij hardlopen: Hielspoor. Engels bespreekt in onderstaand artikel de symptomen, de mogelijke oorzaken en de verschillende behandelmethodes.

De term “hielspoor” wordt tegenwoordig te pas en onpas gebruikt voor pijnklachten onder de voet. Is de term hielspoor wel correct? Hieronder zal ik informatie geven over de gecompliceerde aandoening die meestal bedoeld wordt wanneer men spreekt: “Ik heb een hielspoor”

Onder de voet lopen een aantal spieren, pezen en ligamenten. Een van deze pezen of peesblad wordt de fascia plantaris genoemd. Deze verbindt de voorvoet met het hielbeen. Bij een “hielspoor” er er meestal een overbelasting van dit peesblad. Dit wordt wel een tendinose of tendopathie genoemd. Het handelt niet om een onsteking maar er treden veranderingen op in de structuur van de pees enof aanhechting. De vezels gaan schots en scheef liggen en zijn niet meer aangepast aan de trekrichting. Deze veranderingen maken de pees minder sterk en veroorzaken de bekende pijn. Wanneer de aandoening lang aanhoudt en de atleet hiermee “doorloopt” leiden de veranderingen tot structurele aanpassing. Het lichaam probeert de pees weer sterker te maken door de aanhechting verlengen middels kalk: Hielspoor.

Vaak zijn de eerste tekenen een scherpe, “kleine” pijn onder de voetzool. “Alsof er een steentje in mijn schoen zit”. Ook een wat pijnlijke, stijve kuit en voet zijn regelmatig gehoorde vroeg klachten. In het beginstadium is er nog wel mee te lopen maar gedurende de tijd ga je je loopstijl aanpassen. Dit kan tot ernstige klachten leiden, zelfs in het dagelijks leven.

Naar de oorzaak van deze aandoening is relatief veel onderzoek gedaan: veranderde stand van de voet (pronatiestand, doorgezakte voeten), verandering in ondergrond (vooral bij sporten waarbij zaal en veld afgewisseld wordt of indooratletiek), te snel opvoeren van trainingsintensiteit, verminderde stabiliteit romp en heup, veranderde stand van romp/heup/knie, verminderde kracht kuit en bilspieren, verkorte kuitspieren.

Kortom het lijkt een complex gebeuren wat betreft oorzaak. Het lijkt, en dat is ook wat ik in mijn eigen praktijk zie, dat het geen lokaal probleem is.

Dit heeft natuurlijk ook consequenties voor de behandeling. Om van een zinvolle behandeling te kunnen spreken is het zoeken van de oorzaak essentieel. In de praktijk zie ik zeer vaak dat de oorzaak ligt in hoger gelegen delen van de zogenaamde bewegingsketen. Menig atleet is geholpen met specifieke stabilisatieoefeningen van de heup en lage rug. Wanneer je intensief navraagt en onderzoekt is er vaak in het recente verleden iets gebeurd wat een bewegingsstoornis heeft opgeroepn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan verzwikken van een enkel, iets pijnlijke lage rug, wat liesklachten etcetera.

Wat betekent dit alles voor de praktijk van de atleet? Wat doen wij in onze praktijk?

Als basis gaan we gaan samen, atleet en sportfysiotherapeut, eventueel in samenspraak met trainer op onderzoek naar de oorzaak. Soms wordt er een podoloog, sportarts of orthopeed bij betrokken.

Wij maken hierin standaard een echo om te kijken in hoeverre de peesplaat veranderd is. Afhankelijk van wat we hierin vinden gaan we met een van onderstaande behandelingsmogelijkheden aan de slag:

1. Rust:
Absoluut: dit doen we niet graag maar soms, bij acute klachten onvermijdelijk. Wel altijd alternatieven aanbieden: zwemmen, fietsen etcetera.

Relatief: Wel wandelen of licht joggen. Dit heeft meestal de voorkeur.

2. Strassburger Sock
Deze actieve nachtspalk geeft ’s nachts rek op de peesplaat waardoor de vezels een prikkel krijgen om zich goed te richten.

3. Zooltherapie
Dit doet we zeker niet standaard en maken een keus of we een standaard of individuele zool laten maken. Soms is dit om de voetboog iets te ondersteunen en soms om de pronatie tegen te gaan.

4. Stabiliteits-krachtoefeningen
Afhankelijk van het gevondene in het onderzoek. Zeker ook voor de voetspieren. Excentrische oefeningen (in verlengde positie langzaam aanspannen) alhoewel voor de voet dit vrij lastig is: vanaf tenenstand laten zakken.

5. Mobiliteitsoefeningen
Wederom afhankelijk van het onderzoek zowel actief als passief (manuele therapie: rug, enkel vooral onderste spronggewricht is van belang, heup etcetera.)

In enkele gevallen lijkt het zinvol om middels dwarse rektechnieken de kuit en de voetspieren te ontspannen. Wanneer triggerpoints (lokale spierverhardingen) gevonden worden, zullen deze in de behandeling meegenomen moet worden. DryNeedling (kleine naaldjes in de punten) is een extra tool hiervoor.

Onze ervaring leert dat vooral de specifieke behandeling/training van de bewegingsketen het meest effectief is.

Het grote nadeel bij hielspoor is dat het om een pees handelt; deze genezen al niet zo snel en deze compacte peesplaat al helemaal niet. Vandaar dat er vele behandelmethodes aangeboden worden die niet of nauwelijks bewezen effect hebben. Bij alle passieve handelingen die je thuis doet die pijn opwekken ben ik zeer terughoudend. De hersenen krijgen steeds weer een pijnprikkel en daardoor zou een soort chroniciteit met betrekking tot pijn kunnen ontstaan. Dus masseren met voetrolletjes, flesjes en balletjes wat steeds weer een irritatie geeft zou ik achterwege laten.

De duur van de klachten als gevolg van deze aandoening varieert. Dit is afhankelijk van “hoe snel je erbij bent” (je bent eigenlijk altijd te laat), je leeftijd (hoe ouder, hoe langduriger) en de gevonden oorzaak. Maar met een termijn van 3 maanden moet iedereen rekening mee houden. Ook gevallen tot 1 – 2 jaar zijn niet zelden.

Mijn ervaring is dat deze aandoening heelt met een gevoel van pijn. Volgens mij is de pijn tijdens de revalidatie niet erg mits je de volgende 3 critieria aanhoudt:
1. Je blijft de opgedragen oefeningen coördinatief netjes uitvoeren
2. je hebt een toenemende pijn tijdens je oefening
3. de volgende dag is de pijn weg of heel erg afgenomen.

Samenvattend
Wanneer je het vermoeden hebt dat je een probleem onder je voet hebt, ga zo snel mogelijk naar een vakman die verstand heeft van hardlopen. Het is een complexe materie waarbij de gehele bewegingsketen een rol speelt.

Tekst: Anton Engels

Voor meer info of vragen over hielspoor: Fysiotherapie Zeeland. Anton Engels is geen onbekende in de hardloopwereld. Engels geldt als een van de beste fysiotherapeuten van de wereld. Hij had praktijken in Duitsland en werkte veel voor Global Sports Comminication, het managementbureau van Jos Hermens. Internationale en nationale toppers waren bij hem onder behandeling, onder wie Haile Gebrselassie.

Add Comment Register



Beantwoord

Connect with:

Het is toegestaan de volgende HTML tags en attributes te gebruiken: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

  • Corné Haast

    Kan allemaal belangrijk zijn, maar wat ik weer mis, is het feit, dat alleen een foute/versleten hardloopschoen al dergelijke klachten kan veroorzaken. Ik vind, dat dat in het allereerste onderzoek al nagegaan moet worden. En dan bedoel ik niet, hoe de schoen er eruit ziet, maar hoe de loper/loopster er op loopt. Te zachte of instabiele hardloopschoenen kunnen alleen al de oorzaak zijn. Dan kun je nog zoveel mobiliseren, stabiliseren, kracht oefenen of zolen maken, maar de oorzaak wordt in zo’n geval niet aangepakt.
    Ik heb al vaak genoeg klanten gehad, die blessures hadden, die de hele (para-)medische molen, inclusief mri’s, zolen, etc. doorlopen hadden, en pas van hun probleem verlost waren, toen de juiste schoenen aangeschaft waren. Er worden vaak zolen aangemeten, omdat de huisarts dat voorschrijft, terwijl er eigenlijk niets aan de hand is met de voeten, en de schoenen de bron van de klachten zijn.

  • @Erik goede vraag: het wetenschappelijk onderzoek is hier niet duidelijk in.
    @Corne je hebt een punt. De literatuur schrijft niet over de invloed van de sportschoen, alhoewel ik het absoluut met je eens ben dat de schoen ook aandacht verdient.

  • “Engels geldt als een van de beste fysiotherapeuten van de wereld. ”

    Heeft er iemand een teiltje?

    Ik wacht nog steeds op commentaar van ‘de expert’ bij de eerdere filmpjes over stabiliteit.

  • Gaan we nu maar gewoon met zijn allen door met trainen zoals we doen, en hopen dat we geen hielspoor krijgen, of is er iets dat we kunnen doen om het echt te voorkomen?

    @Anton @Corné
    Is dit een probleem dat met name middenvoetlanders of haklanders treft, of treft dit iedereen die hardloopt?
    Haklanders zijn naar mijn ervaring vele malen gevoelig voor genoemde factoren, en ik kan er wellicht nog wel meer verzinnen. De meeste haklanders kunnen nieteens op een ietwat ongelijk getegeld trottoir lopen, zien zich gedwongen tussen het verkeer op asfalt te moeten mengen, aan 8km/u. Ik zie het probleem dan nieteens zozeer in het schoeisel. Hooguit de verwachtingen van schoeisel, de rol die het moet vervullen.

    Er is veel meer variatie tussen onze manieren van lopen (belastingen) dan tussen de bouw van onze voeten. We kunnen ze door onze manier van lopen wel beïnvloeden in hun ontwikkeling, en meer dan de meesten denken.
    Ik zie mensen met de vreselijkste looptechniek (en minstens zo erge blessures) met steeds dikkere klompen terugkomen van de “specialist” om vervolgens nog afzichtelijker te gaan joggen. Pijnbestrijding, omdat lopen oh zo leuk is.
    Al meer dan 40 jaar mensen op de maan, en we zijn even lang vergeten hoe we ookweer normaal moesten lopen. Als je iemand goed ziet lopen, is dat meestal een goede atleet.

    Ik zal als ik hielspoor krijg vast in goede handen zijn bij Anton, maar hoe blijf ik er weg?

  • Corné Haast

    @Cloxxki Ik denk, dat iemand met een voorvoetplaatsing er mogelijk minder snel last van kan krijgen, omdat die meteen allerlei stabiliserende spieren gaat aanspannen. Maar ook een voorvoetlander, die ná de landing alsnog doorzakt in zijn schoen loopt risico. Reactief lopen dus.
    Ter aanvulling op het verhaal van Anton: als er bijvoorbeeld verzwakte heupabductoren zijn, dan zal de loper uiteindelijk meer proneren en meer rek op zijn plantair fascie (voetzool) ondervinden. Dat kan weer leiden tot plantair facieklachten (“hielspoor” in de volksmond). Hier is oefenen dus de oplossing, en niet een zool of antipronatieschoenen. Dat zou zelfs tot knie- of bekkenklachten kunnen leiden.

  • Henk Kraaijenhof

    @Corne: “Ik denk, dat iemand met een voorvoetplaatsing er mogelijk minder snel last van kan krijgen, omdat die meteen allerlei stabiliserende spieren gaat aanspannen.”

    ????? Waarop baseer je dat? Onderzoek, EMG metingen of gewoon een goed klinkend hersenspinsel? Waar is de literatuur of de andere bewijsvoering?

  • @Corné trek je maar niets aan van Henk. Als de één of andere zelfverheerlijkende wijneus er geen boek over geschreven heeft, is voor hem iets simpelweg niet bestaand of onzin.

    Ik denk dat ik weet wat je bedoelt. Natuurlijk aangespannen spieren hebben mij bij de overgang naar voor/middenvoetlanding geholpen sterkere voeten te krijgen, zonder mijn loopvolume te vergroten. Ik kon in het begin van de transitie nieteens volume maken, maar de voeten sterkten enorm goed aan.
    De passieve loop die dikke schoenen kunnen bevorderen, werkt welliswaar om van A naar B te komen, maar het biedt geen vloeiende aansturingen, of natuurlijke belastingen.

    Ik zal mijn vraag anders formuleren. Bestond hielspoor als loopblessure voordat de schoen met dempende gel/lucht gevulde hak uitgevonden werd?
    Oh, wat vind ik op internet (dus volgens Henk bij voorbaat onzin) : http://schrijven.wikidot.com/hielspoor-behandeling-en-oorzaak
    Tot “25 jaar geleden” bestond het amper. Het artikel zelf kon weleens 10 jaar of ouder zijn natuurlijk.

  • Op Wikidot lees ik, : De peesplaat is ontstoken maar omdat er in de gesloten ruimte van de hiel verder geen bacteriën kunnen komen is de ontsteking aan de peesplaat niet bacterieel. Rare opvatting hoor, bacterien zitten door je hele lijf dus die kunnen ook in de peesplaat zitten.
    En ik altijd maar denken dat ontstekingen altijd met “beestjes ” te maken heeft !

  • @peter O
    überwiki to the resque:
    http://nl.wikipedia.org/wiki/Ontsteking_(geneeskunde)
    “Ontsteking is een reactie van het lichaam op beschadiging van weefsel of op prikkels van buiten. Dit kan door een microbiologische prikkel (bacteriën, virussen, schimmels), chemisch (irriterende stoffen enz.), fysisch (hitte, ioniserende straling, UV-straling etc.) maar ook het gevolg zijn van een auto-immuun reactie van het lichaam zoals onder meer bij reuma kan voorkomen. Een ontsteking heeft als doel het verwijderen van het schadelijke agens en het herstellen van de schade.

    Er bestaat wel eens de neiging om ontsteking en infectie door elkaar te halen, maar niet alle infecties gaan gepaard met ontsteking en lang niet alle ontstekingen worden veroorzaakt door infectie. Zo is een steriele ontsteking een ontsteking die niet wordt veroorzaakt door een organisme (maar door bijvoorbeeld mechanische overbelasting zoals een slijmbeursontsteking in het spectrum van RSI).”

  • @ Cloxxki. Ok bedankt. Moet weer gaan studeren !
    H. Clark zegt er ‘t volgende over , : Heel spurs are due to deposits. The usual heel deposits are uric acid and various phosphates. Uric acid deposits become a breeding ground for bacteria. The phosphates give the deposits a rigid structure that is hard to dissolve. etc.

  • willem heemstra

    Tja ik heb sinds eind augustus
    Hielspoor en ben voorvoetlander
    (oude sprinter!) en wil ook graag
    een halve marathon lopen!
    2 dagen pijn en daarna behandeld in het Sport Medisch Centrum Amsterdam door een
    specialist met Echo en Shockwave en dat
    heeft NU geholpen wel langzaam
    maar ik kom terug – pas maar op Masters!

  • @willem
    Goed te horen dat je er vanaf weet te komen met die behandeling.
    Zolang je je op de halve richt, ben ik niet bang voor je, ik ga zelf meer richting sprint :-)
    Ik kan mij overigens voorstellen dat de (goede) techniek van een pure sprinter ook mogelijk extra belasting geeft op langere afstanden. Je ziet bij toplopers dat ze op kortere/fellere loopjes zoals baan sprints meer naar voren landen dan bij zeg marathontempo. Snijdt dat hout?
    Ik merk dat ik zelf wat ongemakken krijg als ik te ver naar voren land. Belastender voor kuiten ook, het wordt een krachtloopje, stuiterig.
    Subtiel naar het midden verleggen van het landingspunt, zonder dat de hak een optater krijgt, kan heel smooth aanvoelen. En belangrijk voor de prestatie: efficient. Kleine pasjes nemen lijkt de belasting /ongemak ook te verlagen. Kan voor anderen anders zijn.

  • Corné Haast

    @Henk, noem het maar een het goed klinkend hersenspinsel, want wetenschappelijk bewijs heb ik niet. Wél zie ik in de praktijk, dat wanneer sommige voorvoetlanders, die tegelijkertijd een relatief slappe, in valgus staande voet hebben, lang niet zover doorproneren in de middenvoet. En dat moet toch te danken zijn aan het aanspannen van voet- en onderbeenmusculatuur. De plantair-fascie komt dan niet zo snel en veel op spanning, en dat lijkt me een voordeel. Als iemand ná die voorvoetplaatsing alsnog “neerploft” op de grond, en zijn spieren de beweging niet onder controle kunnen houden, ontstaat dat rekmoment op de plantairfascie natuurlijk alsnog. Het is dus een hersenspinsel gebaseerd op logisch nadenken.

  • @Corné,
    je logische nadenken klinkt logisch en je daaruit voortkomende conclusie ook.
    Echter, als je regelmatig een snijzaal bezoekt, met mooi geprepareerde kadavers of af en toe bij een chirurg over de schouder meekijkt, dan zie je dat allerlei anatomische variaties het logische nadenken vanuit een ideaal orthopedisch plaatje (Sobotta atlas etc) behoorlijk laat rammelen.
    En je hebt het over rek. Wat is rek en wanneer is rek een probleem? Bij 5% rek, of bij 10%, of bij 14%? En wat is spanning? Is dat te meten?

  • Henk Kraaijenhof

    @Corne: logisch nadenken, net als Johan Cruyff, “da’s logisch heh”

    Je verklaring is op ze manier een van de tientallen mogelijkheden en even veelzeggend en waardevol als alle andere ideeen op dit gebied, Cloxxiaans zullen het maar noemen.

    Een vriend zei altijd: The problem with common sense is that is not that common

  • Corné Haast

    @Jim. Je hebt helemaal gelijk Jim, en vanwege al die mogelijke variaties kun je dus lang niet altijd op basis van wetenschappelijk onderzoek beoordelen wat goed voor een individu is. Wetenschappelijk onderzoek levert vooral gegevens van het gemiddelde op. Met logisch nadenken bedoel ik dan ook: zet de individuele kenmerken van de betrokken sporter op een rij, en probeer daar een zo goed mogelijke conclusie uit te trekken. Daarbij probeer je natuurlijk gebruik te maken van resultaten van wetenschappelijk onderzoek.

  • Zegt Henk nou iets aardigs over mij, of plaatst hij een minachtende belediging aan Corne’s adres?
    Ik predik graag common sense en de context wat breder zien, maar de eer van het naar mij te vernoemen lijkt me misplaatst.

  • Hallo Allemaal,
    De laatste jaren heb ik veel pijn aan mijn hiel. Na veel onderzoek komt het door bultjes op de peesplaat wat veel irritatie doorseint naar de hiel.
    Op de echo waren de bultjes (verhardingen) goed te zien.
    Ze noemen het de ziekte ledderhose waar veel lopers last van hebben.
    Nu wordt ik behandelt in Groningen door middel van bestralingen (Radiotherapie). totaal 10 behandelingen
    De eerste 3 behandelingen heb ik gehad en je voelt totaal niets. Het resultaat moet ik afwachten maar de reacties van anderen zijn positief. Groet Gert

  • Anne Vermeulen

    Heb ook een jaar met hielspoor lopen sukkelen. Eerst zooltjes, manuele therapie, een MRI, injecties, het mocht allemaal niet baten.
    Uiteindelijk bij Sport Medisch Centrum Adam succesvol behandeld met shockwave en kuitspieroefeningen. Nu al meer dan 1,5 jaar klachtenvrij en diverse marathons gelopen ondanks mijn 93 kg.

    Pfff, wat een geluk had ik met die behandeling!